گروه زبان و ادبیات فارسی دوره ی متوسطه ی آموزش و پرورش بابلسر

کنایه

 

« کنایه » واژه ای عربی است که در زبان فارسی نیز بکار می رود.این کلمه در اصل مصدر ثلاثی مجرد از باب « نصر- ینصر» یعنی « کنی  یکنی » است و از نظر واژگانی: پوشیده گویی و نداشتن صراحت درگفتار معنی می دهد، وبا دو حرف جر « ب » و« عن » متعدی می شود. یعنی می گویند: «کنی عن الشی ء » یا « کنی بالشیء کنایة

                                                                                                                   

در زبان انگلیسی می توان معادل کنایه  kenning» که از فعل « kenna»

» بمعنی « دانستن و شناختن » از عبارت لاتین« kenna eitt Vij  بمعنی: «بیان کردن چیزی بر اساس چیز دیگر» مشتق شده و این دو لفظ یعنی « کنایه » و «  kenning» یا فعل «  kenna» لاتینی بطور شگفت انگیزی باهم ، هم سان و ظاهراً هم ریشه اند.

 قبل از آنکه به بحث و تحلیل تعریف های کنایه بپردازیم ، بهتر است تعریفی اجمالی از آن بیاموزیم: هرگاه کلمه را طوری بیان کنیم که علاوه بر معنی لفظی و حقیقی معنای پوشیده ای نیز داشته باشد ومقصودمان همان معنای دوم مجازی (پوشیده) باشد، از صنعت ادبی کنایه سود برده ایم. چنانکه اگر بگوییم « کلاه فلانی پشم ندارد » ، نبودن پشم در کلاه او ظاهر کلام و معنی حقیقی آن است،  اما اگر مقصودمان زبونی و بی دست و پایی او باشد ( زیرا چون ضعیف و ترسو بوده هر کس پشمی از کلاه او را ربوده است) این کلام، کنایه است. از دیر باز کنایه به صورت های مختلفی تعریف شده که تقریباٌ همه موازی یکدیگرند و جز در فروع ، اختلافی در آنها دیده نمی شود.

 

ابوجعفر بیهقی می گوید:« الکنایة ان تتکلم بشیء و ترید به غیره » خطیب قزوینی ( دمشقی ) نیز در تلخیص المفتاح آورده است: ( الکنایة ) «لفظ ارید به لازم معناه مع جواز ارادته معه ».

از دیگر قدما، ابوهلال عسگری در تعریفی بسیار خلاصه که البته جامع و مانع هم نیست می گوید:« هوان یکنی عن الشیء و یعرض به ». علی بن محمد جرجانی با رعایت دو جنبه حقیقی و مجازی تعریف  کنایه می گوید :« کلام استتر المراء کان المراد به الحقیقه الوالمجاز.»

 

قدیمی ترین تعریف فارسی کنایه از محمد بن عمررادوانی در کتاب « ترجمان البلاغه » آمده است که بدون هیچ شرح و توضیحی می گوید: او یکی از بلاغت ها کنایت گفتن است و آن چنان بود کی (که) شاعر بیتی گوید بکنایت چنانکه عنصری گوید:

چو دیده باز گشاید قرار یابد مرغ        چو لب به خنده گشاید بپرد ( . . . . )

                                                                               

از میان معاصران بدون طبانه (استاد بلاغت،صاحب کتابهای بلاغی معروفی چون،البیان العربی،علم البیان و البلاغه تطور و تاریخ)می گوید: 

کنایه ترک تصریح در ذکر چیزی و آوردن لازم آن است تا بوسیله آنچه در گفتار گوینده می آید به آنچه در گفتار گوینده می آید به آنچه نیامده و مقصود اوست،انتقال حاصل شود. مثلاٌ وقتی می گوییم فلان طویل الجناد (- حمایل شمشیر فلان بلند است)یعنی اینکه: او قدی بلند دارد.

 

شادروان نصرالله تقوی می نویسد:«آن (کنایه) ذکر لازم و اراده ملزوم است یا عکس.»                                                                                                                                               

دیگر ادبیات معاصر نیز همین مفهوم را با زبانی ساده تر و زیباتر در آثار خویش آورده اند. مانند: «کنایه عبارت یا جمله ای است که مراد گوینده، معنای ظاهری آن نباشد، اما قرینه صارفه ای که ما راز معنای ظاهری، متوجه معنای باطنی کند،وجود نداشته باشد.»   

« سخنور اگر بایسته (لازم) چیزی را در سخن بیاورد و از آن بایسته، خود آن چیز را بخواهد کنایه ای را بکار گرفته است. در کنایه معنایه ی بایسته یا به سخنی دیگر، معنی راستین کنایه نیز پذیرفتنی و رواست   

استاد علامه همایی می نویسد:« در اصطلاح آن است که لفظی را بگویند و از آن لازم، معنی حقیقی اراده کنند. به این شرط که اراده معنی حقیقی نیز جایز باشد  

همانطور که ملاحظه می شود تعریف های قدیم و جدید تقریباً یکسان اند. اما بعضی کلی ترند که جای انگشت نهادن برآن نیست و بعضی به جزئیات هم توجه کرده اند. مانند دکتر شمیسا که می گویند: « کنایه عبارت یا جمله ای است که...»،این تعریف خالی از ایراد نیست، زیرا کنایه فقط جمله و عبارت نیست، بلکه بصورت لفظ مفرد (- یک واژه ای) یا مرکب (ترکیب وصفی یا اضافی) هم- همانطور که در بحث ساختار دستوری کنایه خواهد آمد – ظاهر می شود. آقای شمسیا در بخش «پا نوشت ها» ی کنایه تاکید کرده اند که « کنایه عبارت یا جمله ای است، نه واژه » در صورتی که در زبان عربی و فارسی، کنایات یک واژه ای و دو یا چند واژه ای داریم   

یک واژه ای مانند 

1-پیاده  

الف- کنایه از عاجز و ناتوان... تا به وقت گفتار و کردار« پیاده » نمایی.                                                    

 ب- کنایه از خدمتکار جنیبت کش: دوران که فلک نهاده توست     با هفت فرس « پیاده » توست                                              

2- کنون (اکنون)، کنایه از دنیا در مقابل فردا، کنایه از آخرت   

       طاعت و ایمان«کنون» محمود شد    

       بعد مرگ اندر عیان مردود شد      

3-«اینجا» و «آنجا» کنایه از دنیا و آخرت   

      چون اینجا مردی آنجا زادی ای دوس  

      سخن را باز کردم پیش تو پوست                                                                                           

ترکیب دو واژه ای مانند 

پخته خوار(تنبل)، عریض القفا (کودن)، دندان گرد (طماع)، ناخن خشک (خسیس) یا «کنایه از «ظلم وبیداد» در بیت زیر از صائب تبریزی:                                                                     

     شبی چو روز قیامت دراز قیامت می خواهم 

     که «بی حساب» ترا یک بیک شمار کند 

و در قرآن کریم یک واژه ای مانند: 

 1-مباشرة (برخورد پوست به یکدیگر = لازم ) و (همآغوشی و زنا شوئی = ملزوم) در آیه: «فالان با شروهن» 

2-اکل، کنایه از«زناکار» درآیه: الخبیثات للخبیثین»   

دو واژهای مانند

ذامتربة (= خاک نشین بیچاره و بدبخت)، در آیه:«او مسکیناً ذامترب                                                        

یا در غیر قرآن کریم مثالهایی چون: کثیر الرماد (= پر خاکستر، کنایه از مهمان نواز) و طویل النجاد (= بلند حمایل، کنایه از بلند قد) و..  

بنابر آنچه گذشت بهتر است در تعریف کنایه قید «جمله یا عبارت» ذکر نشود، بلکه با بیانی کلی تر مانند آنچه علامه همایی نوشته اند،(لفظی است...) تعریف شود.   

استاد دکتر زرین کوب با رعایت کلیه موازین و ویژگیهای یک تعریف جامع و مانع در مبحث بیان ، پس از تشریح حقیقت و مجاز و استعاره می افزایند:  

«اما یک نوع دیگر هست از کلام که گوینده در طی آن سخن را- از لفظ ، اسناد یا انشاء- در معنی حقیقت بکار نبرده است، لیکن مانعی ندارد که معنی حقیقت هم از آن کلام استنباط شود. این هم البته نوعی مجاز است، اما با انواع دیگر آن تفاوت دارد. مخصوصاً از این جهت که ابهام دارد و دو پهلوست. این طرز بیان را کنایه می گویند.»  

پس در تعریف مفهوم کنایه می توانیم بطور خلاصه بگوییم: «کنایه سخنی است که علاوه بر معنای حقیقی زبانی دارای معنای مجازی هنری نیز می باشد.» 

عبدالرحمن سیوطی پس از تصریح به این دو مطلب که: مجاز بلیغ تر از حقیقت و کنایه رساتر از تصریح است، می گوید:[کنایه] لفظی است که لازم معنایش از آن اراده شده است.»        

 درکتاب «التبیان» که از اهم منابع بلاغی قرن هشتم بحساب می آید، کنایه اینگونه تعریف شده است: «هی ترک التصریح بالشیء الی ما یساویه فی اللزوم ینقل منه الی الملزوم.»                                 

یعنی به صراحت بیان نکردن چیزی که لازم و ملزومش یکسان است و از معنای آن به ملزوم می رسیم.

                                                                                                

 *  لازم و ملزوم چیست ؟ 

ساختار یک ترکیب یا جمله کتابی بر اساس التزام استوار است . یعنی رابطه بین لازم وملزوم . وقتی یک کنایه را در نظر می گیریم الفاظ و معنی ظاهری و اولیه آن را مکنی به ( لازم ) و معنای مقصود و ثانویه را مکنی عنه (ملزوم ) می گوییم. به قول سکاکی : کنایه هم حقیقت است هم مجاز .یعنی وقتی می گوییم در خانه من همیشه به روی مردم باز است مفهوم مجازی میهمان نوازی خود را اراده می کنیم . جمله دارای معنای حقیقی نیز هست که همان باز بودن در بروی مهمان است . چه لازمه مهمان نوازی باز بودن در خانه به روی مسافران و مهمانان است . مثلا انگشت بر چشم نهادن به به روش زیر توجیه پذیر است :

  انگشت بر چشم نهادن : 1- معنای حقیقی : گذاشتن انگشت بر چشم –لازم

                                2- معنای مجازی : اطاعت کردن ، قبول کردن و . . .  - ملزوم

یا عبارت :

سر فرو افکندن : 1- معنی حقیقی : سر پایین آوردن ، به پایین نگریستن – لازم

                      2- معنی مجازی : شرمسار شدن ، خجالت کشیدن – ملزوم

 

1- معنی حقیقی ( زبانی غیر زبانی غیر ادبی حقیقی قاموسی )

2- معنی کنایی ( ادبی هنری فرا قاموسی ) که این معنی از معنای زبانی قوی تر زیباتر و شاعرانه تر است . از این جهت گفته اند : الکنایه ابلغ من الصراحه

  

  رابطه معنایی زبانی و کنایی را به خوبی می توان در ابیات زیر نشان داد.

 مثال هایی از صایب :

تیغ ستم ببین چه به زلف ایاز کرد      پا از گلیم خویش نباید دراز کرد

1- معنای زبان ( غیر ادبی ) لازم : پای هر کسی روی گلیم خودش باشد                            2- معنای ادبی ( کنایی ) ملزوم : هر کسی باید به حق خود قانع باشد و به حقوق دیگران تجاوز نکند                                                                                                                 از بس که نوبهار به تعجیل می رود            شاخ از شکوفه دست بدندان گرفته است

دست به دندان گرفتن : 1- گذاشتن انگشت بین دو ردیف دندان ( معنی زبانی و غیر ادبی )                                  2- تحسر و تاسف خوردن یا تعجب کردن ( معنی کنایی و ادبی )                 

        از عاجزان بترس که از زخم پشه،پیل          خاک سیه به فرق سر خویش می کند      خاک (سیاه) بر سر کردن: 1-ریختن خاک بر روی سر(معنی اولیه و زبانی وغیرادبی-لازم)                                   2-اظهار عجزودرماندگی کردن(معنی ثانویه،ادبی و کنایی-ملزوم)      

       هر که پشت پا نزد برخواب درراه طلب           کی به منزل می تواند پا به روی پا فکند پا روی پاافکندن: 1-گذاشتن(گردانیدن) پا روی پا(معنی اولیه و زبانی-لازم)                                             2-استراحت کردن و آرام گرفتن(معنای ثانویه و ادبی-ملزوم)                  

 

البته باید متذکرشویم که کنایه فقط ویژه شعر نیست. در بسیاری از گفتارهای روانه ما،کنایاتی به کار می روند که بعضی در نوع خود بسیار شاعرانه و زیبا هستند. مثلاً وقتی می گوییم: «کاش می توانستیم برای پسرمان دستی بالا کنیم» به کنایه آرزوی «ازدواج فرزندمان» را کرده ایم.همچنین وقتی که می گوییم:«فلانی ناخن خشک است، یا آب از دستش نمی چکد » بطورپوشیده«خست و بخل» او را بیان کرده ایم  

«بفرمود تا به سرای راست روشن روند و خریطه های کاغذ او همه بیارند و خانه های او را به مهر بر نهند.»یا ترکیب پاک شلواری (=پاکدامن و پاکدامنی کنایه از عفت)در:«و پاک شلوار باش که پاک شلواری از پاک دینی است. 

 

یاعبارت «دست در روی...انداختن» کنایه از«یک و دو کردن و در روی کسی ایستادن»در عبارت زیر:                                                                                                      «قائد جوابی چند درشت داد چنانکه دست در روی احمد انداخت.» و ترکیب«دامن گرفتن» کنایه از «متوسل شدن»، در این عبارت:«بزرگا مردا که او دامن قناعت تواند گرفت و حرص را گردن فرو تواند شکست                                                                  

همچنین«درازگردن کشیده بالا»،کنایه از«احمق و نادان و کودن»،درجمله زیرازکلیله و دمنه: «این فصول با اشتردراز گردن کشیده بالا بگفتند 

اکنون که مفهوم لازم و ملزوم روشن شد،ذیلاًچند مثال دیگر از استادان سخن پارسی می آوریم و فقط به ذکر ملزوم (معنای کنایی)آن می پردازیم:                                                               دگر پارسایان خلوت نشین            به عیبش فتادند در پوستین                                 در پوستین...افتادن: عیبجوی و غیبت کردن.                                                                                                                     *                                                               دست پیش کسی داشتن(دست جلوی کسی گرفتن) کنایه از منع کردن و باز داشتن                

       پر طاووس در اوراق مصاحف دیدم            گفتم:این منزلت از قدر تو می بینم بیش             گفت: خاموش که هرکس که جمالی دارد       هرکجا پای نهند دست ندارندش پیش         

دامن کشان (=با ناز و خرام) و غبار کالبد به هوا رفتن(=مردن و نابود شدن)در بیت زیر:            دامن کشان که می رود امروزبرزمین        فردا غبار کالبدش بر هوا رود                    « دامن کسی را گرفتن» کنایه از:                                                                            1-التماس کردن و متوسل شدن                                                                                    مرا هر آینه روزی تمام کشته ببینی            گرفته دامن قاتل به هر دو دست ارادت          2-تظلم و دادخواهی کردن                                                                                         دست گیر این پنج روز در حیات              تا نگیرم در قیامت دامنت                            3-بازداشتن و منع کردن                                                                                           سحر سرشک روانم بی خوابی داشت        گرم نه خون جگر می گرفت دامن چشم          4-دستگیری و کمک کردن                                                                                        شیخ گفتش زان همه قرآن دمی              دامنش نگرفت یک آیت همی                         

 

خرقه سوختن(آتش زدن) کنایه از:                                                                           1-ترک زهد و ریاکاری                                                                                            درخرقه چوآتش زدی ای عارف سا لک        جهدی کن و سر حلقه رندان جهان باش        2-کافر شدن(نظیر زناربستن)                                                                                     شیخ چون درحلقه زنارشد                         خرقه در آتش زد و در کار شد                    3-شکر و سپاس گفتن (نظیرصدقه دادن)

   ابروی یار در نظر و خرقه سوخته              جامی به یاد گوشه محراب می زدم              

وجنبیتکش (=خدمتگزار و بنده و غلام)                                                                       تا جنبیت کش توباشی برسراین نوبتی          داغ سلطان کن بدل طوق خلیفه کش بجان        

*جوش خوردگی بدیع و بیان                                                                                   الف-ایهام و کنایه                                                                                                ایهام یکی از مباحث معتنابه درعلم بدیع است،که لغة به معنی به گمان افکندن است و بقول شمس قیس « این صیغت چنان بود که لفظی ذو معنیین بکار دارد، یکی قریب و یکی غریب تا خاطر سامع نخست به معنی غریب باشد.»چنانکه واژه مداوم در شعر حافظ:                        

   ما درپیاله عکس رخ یار دیده ایم           ای بی خبرزلذت شرب مداوم ما                         

در نگاه نخست «مداوم» به معنای همیشه(=نوشیدن همیشگی) و در نگرش دوباره (=مدامه)   معنای شراب را به ذهن می آورد.   

 

حال اگر یک کنایه به شکل یک ایهام،هم در معنای حقیقی و زبانی خود دلالت کند و هم به  معنای مجازی و فراقاموسی به آن«ایهام کنایی» می گوییم. مانند  

    زشرم جلوه مستانه تو،سروپا درگل        زطوق قمریان چون دود از روزن هوا گیرد       

پا در گل بودن:1-معنای زبانی نزدیک:در خاک بودن ریشه و ساقه سرو                                             2-معنای فراقاموسی دور(کنایی):گرفتار و سفید بودن سرو                           مثال دیگر:                                                                                                           همچو مجنون ناتوانی ازکجا عشق ازکجا        یافت در صحرامگردیوانه جان خویش را      

یافت در صحرا:1-معنای نزدیک زبانی:گویی مجنون خود را درصحرا یافت.                                         2-معنای دورکنایی:گویی مجنون جان خودرامفت وبدون رنج به دست آورده است.                                                                                                             

 

نمودارهای دیگراز حافظ:                                                                                       1-جایی که تخت ومسند جم می رود به باد        گر غم خوریمخوش نبود به که می،خوریم    

به باد رفتن:1-معنای نزدیک زبانی:حرکت کردن مسند و تخت جم(سلیمان)با باد                                 2-معنای دورکنایی:نابود شدن و از میان رفتن تخت و مسند سلیمان                   

2-به تنگ چشمی آن ترک لشکری نازم          که حمله بر من درویش یک قبا آورد               تنگ چشمی(تنگی چشم):1-معنای نزدیک :تنگی چشم ترکان(معروف است که ترکان                                            چشمهای تنگ دارند.)                                                                                         2-معنای دور کنایی:بخل و خست                                             

3-سرسودای تو درچشم بماندی پنهان              چشم تر دامن اگر فاش نکردی رازم              چشم تر دامن:1-معنای زبانی:هنگام گریه کردن دامنه و پایین چشم،تر(خیس)است.                                2-معنای کنایی:چشم آلوده به گناه و فاسق.                                                

 

ب-استخدام،ایهام و کنایه                                                                                        درگفتارقبل درباره« ایهام کنایی »،سخن گفتیم واکنون به بحث درباره«ایهام استخدامی»می پردازیم.                                                 

«استخدام،یکی دیگر از مباحث علم بدیع است وآن اسم یا فعلی است که دو معنی داشته باشد و در هریک از دو معنی با اسم یا فعل دیگری در جمله ترکیب شود. مانند این بیت از سعدی:           

     بازآ که در فراق تو چشم امیدوار          چو گوش روزه دار بر الله اکبر است                 الله اکبر دو معنی دارد،یکی معنی معروف و یکی دروازه ای به همین نام در شیراز.             

بنابراین حاصل معنا این طورمی شود:                                                                       1-در فراق چشم من به دروازه الله اکبر است. (انتظار آمدن تو را می کشم)                         2-گوش آدم روزه دار برای شنیدن اذان افطار انتظار می کشد.                                       

البته نوعی دیگری از صنعت استخدام آن است که لفظی دارای دو معنی باشد و واژه ای با ضمیر بیاورند که به معنی دیگر واژه راجع باشد. مانند لفظ «گلستان» که در دو معنی «گلزار» و «کتاب گلستان سعدی» است و ضمیر«ش» در «همایونش» در پیوند با « دیباچه » به معنی دوم «گلستان» راجع می شود:                                                                          

امید هست که روی ملال در نکشد            از این سخن که گلستان نه جای دلتنگی است         علی الخصوص که دیباچه همایونش        به نام سعد ابوبکر سعد بن زنگی است                 

حال با درنظرگرفتن این صنعت بدیعی بایدبگوییم که بعضی کنایه ها،طوری بکارگرفته می شوند که در ارتباط با دو مسندالیه یا مسند یا...به جای دوبار، یک بار بکار می روند و دو معنای «مجازی-حقیقی» یا «کنایی-زبانی» دارند و چون شبیه به صنعت استخدام درعلم بدیع هستند،ایهام استخدامی نامیده می شود. مانند:                                                                   مرا و سرو چمن را به خاک راه نشاند           زمانه تا قصب نرگس قبای تو بست            

 

به خاک راه نشاند:1-معنای زبانی و حقیقی در پیوندبا« سر و»:کاشت (درخاک قرار داد)                                2-معنای کنایی و مجازی درپیوند با« سرا»:بدبخت و بیچاره و درمانده ساخت.  

نمونه دیگر:                                                                                                         من چو چنگم سرتسلیم و ارادت در پیش         توبه هر ضرب که خواهی بزن و بنوازم      

 

سردر پیش داشتن:1-معنای زبانی در پیوند با «چنگ»(خمیدگی سر)                                                       2-معنای کنایی در پیوند با«من»:(فرمان پذیری و تسلیم و رضا)             

 

ج-ارداف(تشبیه کنایه)                                                                                          در حاشیه بحث کنایه در کتابهای بلاغت عربی،بحث دیگری آمده است با این محتوا:یکی از صنایع ادبی آن است که گوینده وقتی می خواهد مطلبی را بیان کند، معنی دیگری را که از توابع و لوازم معنای مقصود باشد بیاورد واز معنی گفته شده به معنی خواسته شده اشاره کند. این صنعت را اهل بدیع ارداف گفته اند و سیوطنی آن را «تشبیه کنایه» نامیده است. با این مثال در پایان داستان نوح(ع) در قرآن کریم آمده است«قضی الامر» یعنی هرکس هلاکتش منظور بود هلاک شد و هرکس باید نجات یابد،نجات یافت.                                             

در کتابهای بدیع فارسی نیز،بحث «ارداف» آمده است. چنانکه «واعظ کاشفی» می گوید: «ارداف لغة» «از پی فرا شدن»است و در اصطلاح آوردن کلامی که لفظ گفته شده اراده معنای حقیقی را نکند. بلکه آوردن لفظی مرادف آن باشد،مثلاً وقتی شاعر می خواهد رفت و آمد و اجتماع مردم را بر در خانه ممدوح تصویر کند می گوید:                                       

 

       کسی ندید در خانه تو را بسته            کسی نیافت سر کوچه تو را خالی                     زیرا باز بودن در خانه از لوازم رفت و آمدهای مردم است.                                            

بنابر آنچه در معیارهای شناخت کنایه گفتیم، مثالهای بالا را می توانیم کنایه بحساب آوریم و آنچه در اینجا «ارداف» نامیده شده است را نیز یکی از انواع کنایه بدانیم،زیرا «باز بودن در خانه » یا «بسته نبودن» آن، کنایهاز میهمان نوازی است.                                             

 

سیوطی تر کیب«قاصرات الطرف» را از قرآن کریم برای «ارداف» مثال آورده و می گوید: آنان زنان پاکدامنی هستند که در بهشت چشمانشان جز به همسرانشان متمایل نیست و در این معنی از لفظ «عفت» استفاده نشده است و قرآن مترادف «عفیفات» را«قاصرات الطرف» گفته است. آنگاه «سیوطی» بین «ارداف و کنایه» دو فرق قائل شده است و می گوید:            «کنایه انتقال از لازم به ملزوم و ارداف، انتقال از مذکور به متروک است.                         

همانطور که گفتیم «ارداف» نیز نوعی کنایه است، بنابراین «قاصرات الطرف» کنایه از «زنان پاکدامن» است، زیرا از ذکر لازم (زنانی که چشمانشان جز به همسرانشان متمایل نیست) اراده ملزوم (پاکدامنی) شده است.                                                                  

«زمخشری» در تفسیر «الکشاف» ذیل آیه «الرحمن علی العرش استوی» می گوید: بعضی کنایه ها معنایشان بر خلاف معنای ظاهری آنها ست. یعنی فقط ملزوم کنایه منظور است نه لازم آن یا به عبارتی دیگر جمله ای که معنایش بر خلاف معنای ظاهر آن باشد. مثلاً در آیه فوق «استواء» کنایه از ملک و حکومت الهی است. اما در اینجا منظور این نیست که خداوند برعرش نشسته یا جای گرفته باشد. اما بهر حال زمخشری این نوع کلام را «کنایه» شمرده است. مثال دیگر آیه «الارض جمیعاً قبضته یوم القیامه...» کنایه از عظمت و جلالت خداوند است، بدون اینکه «قبض» و «گرفتن» از جهت حقیقت یا مجاز منظور باشد.                                                       

 

منابع :

1 – اساس البلاغه زمخشری

2- ترجمان البلاغه رادویانی

3- بیان سیروس شمیسا

4- بیان میر جلال کزازی

4- معانی بیان علامه همایی

5 – البیان العربی بدوی طبانه

6- کتاب الصناعتین ابو الهلال العسکری

7- فرهنگ نوادر اصطلاحات     

 

     

 

گروه زبان و ادبیات شهرستان بابلسر

                                                                                                                                                            

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم بهمن 1388ساعت 11:4  توسط گروه زبان و ادبیات فارسی بابلسر  |